Bloggers en auteursrecht op foto’s en afbeeldingen

Natuurlijk is het al lastig genoeg om met enige regelmaat nieuwe stukjes voor je blog te bedenken zonder ook nog diep te moeten nadenken over de afbeeldingen of foto’s die je er bij wilt plaatsen. Hoe gemakkelijk is het niet om eenvoudig het onderwerp van je blogpost in Google te typen en te kijken of je daar geschikte plaatjes bij vindt om je blogpost wat op te leuken. Het oog wil ook wat, nietwaar?

Maar dat is precies wat je als blogger dus niet moet doen.

Ook al staat het internet vol met leuke, boeiende, interessante en mooie foto’s, het wil niet zeggen dat je ze zo maar mag gebruiken. Mag overnemen voor eigen gebruik. Mag stelen feitelijk. Want dat doe je als je het vanuit het perspectief van de maker van die foto’s bekijkt. Die heeft een foto gemaakt of tijd gestoken in het maken van een illustratie. Die zijn het intellectuele eigendom van die maker en ook al zet hij of zij dat op internet, dat wil niet zeggen dat je dat zo maar mag overnemen. Mag stelen.

Op (bijna) alle foto’s en afbeeldingen die je online vindt rust auteursrecht. En dat betekent dat je wel moet nadenken over de afbeeldingen en foto’s die je op je blog wilt gebruiken. Daarmee voorkom je problemen als de rechthebbenden in de gaten krijgen dat je hun werken zo maar overgenomen hebt en ze beginnen met het versturen van boze brieven en rekeningen. Je wilt immers niet zo krampachtig hoeven te reageren als Kluun die zijn hele blog daarvoor (schijnbaar) verwijderde.

Een kleine introductie op het auteursrecht
Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld. Dat is artikel 1 van de Auteurswet en het zegt eigenlijk heel simpel dat als jij een werk maakt jij het exclusieve recht hebt om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen. Niemand anders mag dit vervolgens opnieuw openbaar maken (publiceren) of kopiëren.

Artikel 10 van de Auteurswet geeft een hele opsomming van wat er allemaal onder werken verstaan wordt maar in de praktijk valt daar bijna alles onder. Je hebt al heel snel het auteursrecht op iets dat jij gemaakt hebt en dat wordt eigenlijk alleen begrensd door een inhoudelijke factor. Dat is dat er dan wel minimaal sprake moet zijn van een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijk stempel van de maker. Je moet dus wel iets maken dat niet ontleend is aan een al bestaand iets en waar je als maker eigen creatieve keuzes in gemaakt hebt.

Met foto’s staat dit bijna nooit ter discussie. Alleen al het kiezen van het onderwerp, perspectief, belichting en sluitertijd geeft een fotograaf het auteursrecht op een gemaakte foto. Bij afbeeldingen en illustraties is dat vaak nog duidelijker want de stijl van de maker zul je al snel terugzien.

“Gelaagde” rechten
Dat er auteursrecht op foto’s berust is al duidelijk genoeg maar juist met foto’s heb je veelal te maken met meerdere rechten. Als er een persoon gefotografeerd is bijvoorbeeld dan geldt ook het portretrecht van die persoon. Maar er kan ook modelrecht zitten op een gefotografeerd voorwerp. Of merkenrecht. Een fotograaf kan niet zo maar mensen of voorwerpen fotograferen zonder ook zelf rekening te houden met rechten van anderen. Als blogger hoef je daar niet iets rechtstreeks mee maar wees wel waakzaam als je foto’s gaat gebruiken op je blog waar (bekende) mensen op staan of waar je logo’s van merken op ziet. De kans is groot dat de eigenaren dat geen geweldig idee vinden.

De basis is toestemming!
Je kunt je helemaal gaan verdiepen in alle aspecten van het auteursrecht maar dat is niet nodig. Het is namelijk erg eenvoudig om één regel in je achterhoofd te houden. Je hebt toestemming nodig van de rechthebbende als je zijn of haar werk wilt gebruiken op je blog. Je kunt eventueel ook gebruik maken van een uitzondering in de Auteurswet (één van de beperkingen zoals die in artikel 1 genoemd worden) en afbeeldingen citeren maar over het beeldcitaatrecht zou ik een hele aparte blogpost kunnen schrijven en dat heeft Arnoud Engelfriet al gedaan. Feit is wel dat een beeldcitaat aan meerdere voorwaarden moet voldoen en dat je als blogger beter af bent door vooral op de toestemmingsregel te letten.

Waar haal je je afbeeldingen en foto’s vandaan?
Foto’s en afbeeldingen met toestemming gebruiken kan op meerdere manieren.

  1. Vat het letterlijk op en stuur een mail naar de eigenaar van de site waar je een geschikte foto of afbeelding gevonden hebt. Vraag gewoon of je die op je eigen blog mag gebruiken en zeg toe dat je teruglinkt naar zijn of haar eigen site. Nee heb je en ja kun je krijgen. Commerciële partijen zullen misschien om een vergoeding vragen terwijl particulieren en non-profit organisaties eerder geneigd zullen zijn om die toestemming wel te geven zonder dat je ervoor hoeft te betalen;
  2. Maak gebruik van foto’s en afbeeldingen waarbij de maker vooraf al toestemming gegeven heeft om ze te hergebruiken. Dit kan iemand doen door er bijvoorbeeld een Creative Commons licentie aan mee te geven. Een licentie is niets meer dan een verklaring dat je iets mag gebruiken met de randvoorwaarden die daarmee gepaard gaan. Bij Creative Commons licenties kan dat bijvoorbeeld zijn dat je het alleen maar niet-commercieel mag gebruiken of dat je een foto niet mag bewerken (aanpassen). Zonder uitzondering hebben ze allemaal de eis dat je aan naamsvermelding moet doen. Op je blog moet je dus vermelden wie de maker is en waar mogelijk linken naar de plek waar je een foto gevonden hebt.Er zijn diverse websites waar je foto’s en afbeeldingen kunt vinden die onder een Creative Commons licentie gebruikt mogen worden. Je kunt specifiek op dergelijke foto’s zoeken bij Flickr of 500px. Zelf gebruik ik Photopin, een zoekmachine die alleen de foto’s met een CC licentie doorzoekt van Flickr;
  3. Haal je foto’s van zogeheten stockfotosites. Dat zijn websites met grote hoeveelheden foto’s (en soms afbeeldingen) die je onder voorwaarden mag gebruiken op je eigen website. Je hebt er tientallen van die -grotendeels – gratis zijn maar de betere en mooiere foto’s vind je vaak toch op stockfotosites waar je (iets) voor moet betalen. Al deze sites hebben eigen licenties met voorwaarden – en prijzen – dus controleer wel of je de foto’s ook wel echt op je blog mag gebruiken. Dat gezegd hebbende zijn dit soort sites bijna allemaal specifiek gericht op website-eigenaren en bloggers. Ik maak zelf soms gebruik van 123RF bijvoorbeeld;
  4. Geen zin om op zoek te gaan naar geschikte foto’s en/of ervoor te betalen? Wees dan zelf de rechthebbende en maak je eigen foto’s en afbeeldingen. Natuurlijk, het is meer werk maar zelf je foto’s of afbeeldingen maken betekent dat je geen toestemming van anderen nodig hebt. Let hierbij wel op die gelaagde rechten want ook al heb je dan zelf het auteursrecht, niet iedereen zal het bijvoorbeeld waarderen als je hun portret online zet. Of hun product.

Wat doe je met je eigen foto’s?
Zoals anderen het niet leuk vinden dat jij met hun foto’s aan de haal gaat, zo is het ook niet prettig als anderen zonder toestemming jouw foto’s of afbeeldingen gebruiken. Het vervelende is wel dat het niet zo eenvoudig is om je recht ook te halen bij anderen. Tenzij je zelf ook je foto’s verkoopt is het heel lastig om aan te tonen dat – en hoeveel –  je schade hebt omdat mensen die foto’s van je stelen. Het is ook niet echt te voorkomen dus tenzij je bereid bent om watermerken op alles te gaan zetten kun je beter maar kiezen voor een praktische benadering. Door zelf je foto’s ook te uploaden naar Flickr en onder een Creative Commons licentie beschikbaar te maken bijvoorbeeld.

Op die manier deel je niet alleen je blogposts met de wereld maar kunnen andere bloggers weer gebruik maken van jouw foto’s bij hun blogposts. Misschien houd je er zelf wel nieuwe lezers aan over. Verantwoord omgaan met auteursrechtelijk beschermde content hoeft niet alleen maar moeilijk, lastig en negatief te zijn. Uiteindelijk willen we allemaal gewaardeerd worden voor wat we schrijven en maken. En dat begint toch echt met het respecteren van wat die ander gemaakt heeft.

#

Auteur: Raymond

Blogt over bibliotheken, ebooks en auteursrechten op Vakblog. Bij #blogpraat vooral druk met het bijhouden van de website, het promoten van volledige RSS feeds en actie voeren om volledige blogposts op de voorpagina van blogs te krijgen zonder door te hoeven klikken. Maakt de Excelverslagen om zelf niks te hoeven vergeten.